"Patiënt? Ik?! Nee hoor." – Over de schaamte voor zwakte

Twee keer vandaag hoorde ik het in mijn praktijk:
"Ja maar... dan ben ik een patiënt."

Het lijkt misschien een onschuldige zin, maar er zit iets in de ondertoon wat me raakt. Alsof het woord patiënt besmet is geraakt. Alsof je, zodra je jezelf zo noemt, automatisch zwak, machteloos of zielig bent.

Ik snap waar het vandaan komt. In onze maatschappij hebben we een diepe, vaak onbewuste overtuiging: je moet sterk zijn. Doorgaan. Zelfredzaam zijn. Niet klagen. Niet afhaken. Ook ik heb deze overtuigingen lang gehad (en kan er soms zelf nog steeds wel in vervallen!)

En dus is er weerstand tegen het idee dat je lijf of je geest ergens moeite mee heeft. Want zodra dat zo is, ben je... wat dan? Minder waard? Geen volwaardig lid meer van de maatschappij? Geen 'echte volwassene'? Moet je je dan schamen?

Als oud-verpleegkundige en als kinesioloog heb ik jarenlang gewerkt met mensen die ziek waren, pijn hadden, moe waren, of gewoon... even niet verder konden. En wat ik daar heb geleerd, is dit:

Er is niets mis met erkennen dat je een kwetsbaarheid hebt!

Sterker nog – het is krachtig. Moedig.
Als je durft te zeggen: "Mijn lijf heeft hulp nodig."
Of: "Ik weet het even niet meer."
Of: "Ik voel me angstig, en dat mag er zijn."
Dan ben je niet een slachtoffer. Je bent iemand die verantwoordelijkheid neemt voor zijn of haar gezondheid. Voor het leven.

In mijn praktijk zie ik het elke dag opnieuw: mensen die in stilte lijden omdat ze vinden dat ze niet mogen toegeven dat het niet goed gaat. De hobbel naar hulp zoeken was mega groot. Ze komen binnen met stress, vermoeidheid, onrust. En diep vanbinnen zit vaak die ene angst: “Als ik dit toelaat, dan ben ik zwak.”

Maar je bent niet zwak.
Je lichaam communiceert met je. Je zenuwstelsel geeft een signaal. Er zit een verhaal in je lijf dat gehoord wil worden. Als je daarnaar durft te luisteren, stap je juist in je innerlijke kracht.

Misschien ben je wel een patiënt. En dat is oké.
Misschien heb je op dit moment hulp nodig. Misschien zegt je lichaam: ik red het even niet alleen.
Misschien zit je in een fase waarin je kwetsbaar bent, waarin je het even niet overziet, of waarin je simpelweg uit balans bent.
Dat maakt je niet zwak. Het maakt je mens.

We hoeven het woord patiënt niet weg te houden, alsof het iets beschamends is.
Wat mij betreft mogen we het juist terugbrengen naar waar het werkelijk over gaat:
Een mens die tijdelijk zorg nodig heeft. Iemand die iets aan te kijken heeft in zichzelf.
Die zich laat dragen, zodat hij of zij uiteindelijk weer stevig op eigen benen kan staan.
Er is geen zwakte in dat woord. Alleen maar menselijkheid en moed.

En dat is eigenlijk niets nieuws.
Al in de tijd van Hippocrates, draaide het niet alleen om ziekte, maar om de hele mens. Hij zei:

“Het is belangrijker te weten wat voor mens een ziekte heeft, dan welke ziekte een mens heeft.”

Een patiënt zijn was toen – en wat mij betreft nog steeds – geen statisch label, maar een fase waarin iemand zorg mag ontvangen, herstelt, onderzoekt en groeit.
Dus laten we het woord patiënt niet vermijden, maar er de waardigheid aan teruggeven die het verdient. 
Want in die erkenning ontstaat ruimte. Mildheid. En echte heling.